ท่านไม่จำเป็นต้องเป็นพระอรหันต์ ท่านก็สามารถดับทุกข์ได้แบบปุถุชน

 ด้วยการสร้างเหตุปัจจัยของการดับทุกข์ขึ้นมา นั่นก็คือ..กุศลเจตสิก... 

ถ้าปราศจากสติ ธรรมที่เป็นกุศลทั้งหลายทั้งปวงย่อมเกิดขึ้นไม่ได้
สติคือธรรมที่ตรวจจับธรรมที่เป็นอกุศลทั้งหลายทั้งปวง(กิเลสทั้งปวง)
สติ คือธรรมที่อารักขาจิตให้ห่างไกลจากเหล่ากิเลสมารผจญ
สติ จึงเป็นธรรมที่มีอุปการคุณต่อธรรมที่เป็นกุศลทั้งหลายทั้งปวง

ถ้าท่านอยู่กับ สติ สมาธิ ปัญญา(แก่นมรรค)ในทุกขณะจิต กิเลส(ทุกข์)จะหาท่านไม่พบ ตราบใดที่ยังสามารถครองแก่นมรรคได้อย่างต่อเนื่องอยู่ตลอดเวลา จงใช้แก่นมรรคเป็นที่อยู่ของจิต(วิหารธรรม)ปลอดภัย ปลอดกิเลส ปลอดทุกข์ในทุกขณะจิต 

ท่านมีความเข้าใจใน...สติ  สมาธิ  ปัญญา...มากน้อยเพียงใด? 

สติ สมาธิ ปัญญา  ธรรมธรรมดา แต่มีความไม่ธรรมดาในตัวธรรมนี้ 

สติ สมาธิ ปัญญา มาจากมรรคมีองค์ 8 และ อินทรีย์ 5 พละ 5 ในที่นี้จะเรียกว่า แก่นมรรค เพราะคือ แก่นของวิชชา(ปัญญา)ดีๆนี่เอง 

 ที่นี่..จะเน้นการดับทุกข์ในปัจจุบันขณะจิต(ดับทุกข์ชั่วคราวในแต่ละวัน)โดยการใช้แก่นมรรค( สติ สมาธิ ปัญญา )ถ้าท่านเจริญแก่นมรรคอย่างต่อเนื่องในทุกๆขณะจิต ทุกข์จะไม่เกิดขึ้น(ดับทุกข์ได้ชั่วขณะจิตที่มีแก่นมรรค)เมื่อแก่นมรรคเกิด กิเลส(ทุกข์)จะดับลง 

แก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ก็คือ วิชชา(ปัญญา)

สติเกิด => สมาธิเกิด => ปัญญาเกิด => อวิชชาดับ=>ทุกข์ดับ 

วิชชา(ปัญญา)เกิด => อวิชชาดับ => นันทิดับ => ตัณหาดับ => ทุกข์ดับ
วิชชา(ปัญญา)เกิด => อวิชชาดับ =>กิเลสทั้งปวงดับ =>ทุกข์ดับ

อวิชชาเกิด =>   กิเลสเกิด   =>   ทุกข์เกิด
อวิชชา(โมหเจตสิก)ปรุงแต่ง=> นันทิราคะ=> ตัณหา(ทุกข์)

มาเข้าใจเรื่องทุกข์กัน( เน้นทุกข์ทางจิตใจ )

ทุกข์ในมนุษย์เกิดขึ้นมาได้อย่างไร? ทุกข์ทางกายเป็นปารกฎการณ์ทางธรรมชาติที่ไม่สามารถห้ามและควบคุมได้ เมื่อเกิดมาแล้วร่างกายมันต้องแก่ ต้องเจ็บป่วย และสุดท้ายก็ดับสลายตายไปตามธรรมชาติ(การสลายตัวไปของ ดิน น้ำ ลม ไฟ ตามธรรมชาติของมัน)ส่วนทุกข์ทางใจที่เกิดขึ้นมาจากการปรุงแต่งของสังขารเจตสิก เราจะมาพิจารณาในจุดนี้ อันดับแรกท่านต้องเข้าใจก่อนว่า เราเกิดมาพร้อมกับทุกข์ อวิชชา ตัณหา อุปาทานคือธรรมปฐมเหตุหรือต้นเรื่องของการเกิดขึ้นมาหรืออุบัติขึ้นมาของมนุษย์และสรรพสัตว์ ถ้าปราศจาก อวิชชา ตัณหา อุปาทาน แล้วมนุษย์และสรรพสัตว์ก็ไม่สามารถเกิดขึ้นมาได้บนโลกใบนี้ อวิชชา ตัณหา อุปาทานคือ ตัวกิเลสหรือตัวสร้างทุกข์ขึ้นในมนุษย์และสรรพสัตว์นั่นเอง นี่คือที่มาของวลีที่ว่า...การเกิดก็เป็นทุกข์ การแก่ก็เป็นทุกข์ การตายก็เป็นทุกข์.........ซึ่งตัวที่ผลักดันทุกข์ให้เกิดขึ้นก็คือ กิเลสนั่นเอง(อวิชชา ตัณหา อุปาทาน) ดังนั้น ทั้งมนุษย์และสรรพสัตว์ก็คือ ตัวทุกข์ นั่นเอง ไม่มีแม้แต่คนเดียวที่เกิดขึ้นมาในโลกนี้แล้วไม่มีทุกข์เลย นี่คือ สัจธรรมที่ต้องยอมรับกันโดยถ้วนหน้า พระพุทธเจ้าคือผู้มาโปรดถอดรหัสการดับทุกข์ให้กับมนุษย์ในโลกนี้ ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันและน่าจะไปถึงอนาคต ยังไม่มีนักวิทยาศาสตร์คนใดที่สามารถถอดรหัสวิชชาดับทุกข์ให้กับมนุษย์นอกจากพระพุทธเจ้าพระองค์เดียวเท่านั้น ต่อไปนี้เราจะนำคำสอนของพระพุทธองค์ที่สอนไว้ในพระไตรปิฎกมาเป็น วิชชาดับทุกข์กัน เราไม่ต้องไปหาที่ไหนและไม่ต้องสร้างใหม่ เพราะมันมีอยู่ในตัวของเราในทุกๆคนแล้ว

  สติตัดวงจรทุกข์

สติ มีอยู่ในตัวของทุกๆคน ไม่ต้องมาสร้างขึ้นใหม่ใดๆ แต่เราจะนำสติสิ่งที่มีอยู่ในตัวของเรามาฝึกฝน(ลับสติ)ให้แก่กล้าเพื่อตัดกระแสธรรมที่เป็นกุศล(กิเลส)ที่จ้องจะปรุงแต่งจิตอยู่ตลอดเวลา สติคือธรรมที่เฝ้าจิต อารักขาจิตไม่ให้กิเลสเข้ามาปรุงแต่งจิตให้เศร้าหมอง(ทุกข์) เมื่อสติเกิดขึ้นมักจะติดตามมาด้วยสมาธิเกิดและปัญญาเกิดติดตามมา(เป็นธรรมที่เกื้อหนุนกันของ3ธรรมนี้) ผู้ใดที่สามารถครองสติได้ในทุกๆขณะจิต(สติไม่มีหลุด)ต่อเนื่อง จะมีสติในทุกลมหายใจเข้า-ออก(อานาปานสติ) หรือมีสติในทุกๆอิริยาบทของการเคลื่อนไหว(กายคตาสติ)ระลึกรู้ตัวได้อย่างต่อเนื่อง จะเกิดอานิสงส์และผลลัพธ์ดังต่อไปนี้คือ....

1 ) อวิชชาดับขณะมีสติ( โมหเจตสิกไม่ทำงานขณะมีสติเกิดขึ้น )

2 ) นันทิราคะดับเมื่อสติเกิด ( สติตัดกระแสนันทิราคะในผัสสะ )

3 ) ความฟุ้งซ่านดับ ( อุจธัจจะแพ้ทางสติ )

4 ) ความเครียดดับ ความกังวลดับ ซึมเศร้าดับ ความหงุดหงิดใจดับ

หมายเหตุ : โมหเจตสิก คือ เจตสิกของ อวิชชา

 นี่คือจุดดับของทุกข์ชั่วขณะที่เกิดขึ้น ในขณะที่มีการเจริญสติอย่างต่อเนื่อง

 เมื่อสติอยู่กับกาย = อวิชชาไม่มีที่ตั้ง
เมื่อปัญญาเห็นตามจริง = ตัณหาและนันทิราคะขาดเชื้อ 

เมื่อไร้การปรุงแต่ง = จิตคืนสู่ความสงบเย็น (สุญญตา/โลกว่าง) ในปัจจุบันขณะ

มีสติอยู่ที่ใด จิตจะอยู่กับสติที่นั่น เพราะสติเป็นธรรมที่ปรุงแต่งจิต อารมณ์เดียวกันกับจิต เกิดและดับพร้อมกัน ทั้งสองธรรมนี้เกิดในที่เดียวกัน จิตเป็นธาตุที่ทำหน้าที่รับรู้สิ่งต่างๆอารมณ์ต่างๆรวมถึงทุกข์ จิตรับรู้ได้เพียงทีละเรื่องหรือทีละอารมณ์เท่านั้น ไม่สามารถรับรู้ได้หลายๆเรื่องในครั้งเดียวกันได้ ดังนั้น การที่จิตอยู่กับสติที่ฐานกายอยู่ตลอดเวลาในทุกขณะจิต จึงปลอดภัยจากกิเลสทั้งปวง(ทุกข์) จิตจะรับรู้เฉพาะ สติ สมาธิ ปัญญา(แก่นมรรค)เท่านั้น แก่นมรรคก็คือ วิชชาหรือปัญญานั่นเอง เมื่อ วิชชาหรือปัญญาเกิด อวิชชาและกิเลสทั้งปวงจึงดับลง ทุกข์จึงดับลงตามกิเลส นี้คือ การดับทุกข์ในปัจจุบันขณะจิตที่มีการเจริญแก่นมรรคอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ และนี่คือ เหตุผลที่ส่งเสริมและสนับสนุนให้ทุกๆท่านเจริญแก่นมรรคอย่างต่อเนื่องในทุกขณะจิต เพราะจะเกิดประโยชน์ต่อจิตท่านมากที่สุด( สงบ ว่าง )

สติเกิด => สมาธิเกิด => ปัญญาเกิด 

อธิบายการเกิดสติของกลไกข้างบนนี้ เมื่อมีการเจริญสติในทุกขณะจิตในปัจจุบันขณะ(ในอานาปานสติหรือกายคตาสติ)เมื่อสติเริ่มนิ่ง จิตจะเริ่มนิ่ง(จิตมีสมาธิ) เมื่อสมาธิเกิดจะนำไปสู่การเจริญสติปัฏฐาน 4 ซึ่งเป็นแหล่งสร้างวิชชา(ปัญญา)การเจริญสติ สมาธิ ปัญญา สามารถทำได้ในทุกๆที่และทุกๆเวลาที่มีจังหวะและโอกาส ในที่ผัสสะแรงๆก็สามารถทำได้ แม้ในขณะนั่งรถเมล์ก็สามารถทำได้เช่นกันไม่มีข้อจำกัดเรื่องกาลเวลา(อกาลิโก)

ทุกข์ที่เกิดขึ้นทางจิตใจของเรา ไม่ได้เกิดขึ้นมาแบบลอยๆนะครับ มันเกิดมาจากการปรุงแต่งของ..อกุศลเจตสิก..ที่มีอวิชชา(โมหเจตสิก)เป็นประธานหรือหัวหน้า อวิชชาเป็นองค์ประกอบของอกุศลเจตสิกทุกๆตัว อวิชชาคือ รากเหง้าของ..กิเลส(รวมตัณหา)ทั้งปวง อันนำมาซึ่งทุกข์( สาเหตุหรือสมุทัยของการเกิดทุกข์ ) นี่คือ...เหตุปัจจัย(สมุทัย)ที่ทำให้เกิดทุกข์ขึ้นใน จิตใจของเราทุกๆคนครับ  ธรรมที่ใช้ดับ อวิชชา(โมหเจตสิก) ก็คือ สติและปัญญา(วิชชา) นี่เอง 

      แล้วจะจัดการกับ อกุศลเจตสิก นี้อย่างไร?

อวิชชาคือ ประธานของ อกุศลเจตสิก(กิเลส)ทั้งหลายทั้งปวง 

สติคือธรรมที่ใช้ในการตรวจจับอกุศลเจตสิก(กิเลส)ที่จุดผัสสะ(มโนผัสสะ) ในการจัดการกับอกุศลเจตสิกจะเริ่มต้นด้วย สติจับการเคลื่อนไหวของอกุศลเจตสิกที่จุดเกิด ผัสสะ(มโนผัสสะ)แล้วใช้วิชชาหรือปัญญาสแกนจัดการกิเลส เมื่อวิชชาเกิด อวิชชาย่อมดับลง(อกุศลเจตสิกดับลง) เราต้องสร้างเหตุปัจจัยขึ้นมา(สติและปัญญา)ไม่ต้องไปไล่ดับหรือไล่กำจัด อกุศลเจตสิก ให้ยุ่งยาก เพียงเราสร้างเหตุปัจจัยคือกุศลเจตสิก(สติ สมาธิ ปัญญา)ให้เกิดขึ้นในจิตเท่านั้น อกุศลเจตสิกก็จะดับลง นั่นคือ จุดดับของกิเลสตัณหา(อวิชชา ตัณหา อุปาทานดับ : ทุกข์ดับ)แต่มันก็ไม่ได้ทำได้ง่ายๆเพียงแค่ข้ามคืนนะครับ ต้องผ่านการฝึกฝนสติ สมาธิ ปัญญาอย่างหนัก ต้องมีความเข้าใจที่ถูกต้อง มีความรู้ที่ถูกต้อง( สัมมาทิฏฐิ ) ท่านอ่านเนื้อหาต่อไปนี้เรื่อยๆแล้วท่านจะเข้าใจถึงบางอ้อเอง  วิชชา(กุศลเจตสิก) จะตรงข้ามกับ อวิชชา(อกุศลเจตสิก) เหมือนกรณี ความมืด(เปรียบดังอวิชชา) กับ ความสว่าง( เปรียบดังวิชชา )ธรรมสองธรรมนี้ไม่สามารถอยู่ร่วมกันได้ สิ่งหนึ่งเกิด อีกสิ่งหนึ่งจะดับลง วิชชา(ปัญญา)เกิด  อวิชชา(ความไม่รู้)จะดับลง ถ้าวิชชาดับ(ไม่มีสติปัญญา) อวิชชาจะเกิด(กิเลสต่างๆ)ขึ้นที่จิต ทุกข์ติดตามมาทันที..... 

สิ่งที่สำคัญมากที่สุดคือ การมีสติ 

จงมีสติในปัจจุบันทุกขณะจิต

สร้างสติที่ฐานกาย(ลมหายใจหรืออิริยาบถต่างๆ) 

ความหมายคือ มีสติตั้งอยู่ที่ใด จิตจะตั้งอยู่กับสติเสมอ(จิตอยู่กับสติ) 

สติ คือ เพื่อนแท้และเพื่อนที่ดีที่สุดของจิต เป็นธรรมที่ใช้ดับกิเลสเป็นด่านแรก 

จิตที่อยู่กับสติที่ฐานกายในปัจจุบันขณะจะปลอดภัยจากกิเลส(ทุกข์)มากที่สุด 

จิตที่มีสติอารักขาอยู่ตลอดเวลาจะปลอดภัยจากมารผจญ(กิเลส) 

สติตัดวงจรการเกิดทุกข์ได้อย่างไร?

   กรณีที่ไม่ได้เจริญสติ เมื่อเกิด.....

 ผัสสะ =>เวทนา =>นันทิ, ราคะ =>ตัณหา(ทุกข์)

 กรณีที่มีการเจริญสติในทุกขณะจิต จะเกิด... 

 ผัสสะ =>เวทนา =>นันทิดับ, ราคะดับ =>ตัณหาดับ(ทุกข์ดับ)

 มีสติ     =>>  ทุกข์ดับลงชั่วขณะจิต
ไม่มีสติ  =>>  ทุกข์เกิดขึ้นที่จิตได้ทุกขณะ

"ในความมืดมิดอันยาวนานของสังสารวัฏที่พวกเราหลงทางอย่างไร้ทิศทาง... พระพุทธเจ้าทรงเป็นผู้เปิดประตูคุกนั้น ทรงชี้ให้ดูฟันเฟืองเล็กๆ ในใจที่ชื่อว่า ‘ผัสสะ’ และ ‘เวทนา’ พระองค์ไม่ได้สอนให้เราไปเปลี่ยนโลก ไม่ได้สอนให้เราไปสู้รบกับใครเพื่อชนะ แต่ทรงบอกด้วยความเมตตาอันล้นพ้นว่า.......

‘ลูกเอย... โลกภายนอกมันเป็นอนัตตา เจ้าบังคับมันไม่ได้หรอก แต่เจ้ากลับบ้านมาหาตถาคตสิ กลับมาที่ฐานกายนี้ มหาสติอันแข็งแกร่งนี้แหละ จะเป็นองครักษ์พิทักษ์ใจเจ้าเอง ไม่ให้ตกเป็นเหยื่อและเป็นทาสของกิเลส’

ทันทีที่เรามีสติย้ายผัสสะกลับมาที่กาย... คำด่าที่เคยคิดว่ารุนแรงปานสายฟ้าฟาด ก็กลายเป็นเพียงเสียงที่ผ่านมาแล้วดับไป ความทุกข์ที่เคยคิดว่าใหญ่หลวงเจียนตาย ก็สลายตัวไปต่อหน้าต่อตา! วินาทีนั้นเองที่เราจะรู้ซึ้งด้วยหัวใจน้ำตาซึมว่า พระพุทธองค์ทรงประทานอิสรภาพที่แท้จริงไว้ให้เราแล้วในทุกๆ ลมหายใจที่กาย"  

 ท่านรู้หรือไม่ว่า...สติ สมาธิ ปัญญา(แก่นมรรค)สามารถดับกิเลส(ดับทุกข์)แบบชั่วคราวหรือชั่วขณะได้ในปัจจุบันขณะจิตทันที ไม่ต้องรออนาคตหรือชาติหน้า ตรงนี้และวินาทีนี้ทันที ท่านฟังดูอาจจะไม่เชื่อ ท่านต้องหัดชิมเกลือ แล้วจะรู้รสเค็มเป็นอย่างไร ท่านต้องรู้ได้ด้วยตัวเอง สัมผัสได้ด้วยตัวเองเท่านั้น(ปัจจัตตัง)ไม่ต้องไปเชื่อใครทั้งสิ้น ต้องพิสูจน์ให้เห็นเป็นรูปธรรมด้วยตัวเองเท่านั้น ท่านจึงจะเข้าใจธรรมะของพระพุทธเจ้า พิสูจน์ให้เห็นเป็นรูปธรรมได้ตลอดเวลา

 เทคนิคการใช้แก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ดับกิเลส(ดับทุกข์)ในปัจจุบันขณะจิต 

ท่านต้องทำการฝึกแก่นมรรค( สติ สมาธิ ปัญญา )ให้กล้าแกร่งในระดับหนึ่งก่อน จึงจะสามารถนำแก่นมรรคมาดับกิเลสหรือดับทุกข์ได้ ในเว็บไซต์นี้สอนวิธีการฝึกแก่นมรรคไว้ให้ทั้งหมดแล้ว สติ สมาธิ ปัญญาแบบธรรมดายังไม่มีแรงและมีพลังเพียงพอสำหรับการดับกิเลสหรือดับทุกข์ ต้องผ่านการฝึกฝนมากพอสมควรจน สติเริ่มนิ่งมีสมาธิที่มั่นคงพอสมควร จึงจะสามารถนำ สติ สมาธิ ปัญญา(แก่นมรรค)มาทำการดับกิเลสที่ฐานกายได้ เมื่อท่านเจริญแก่นมรรคที่ฐานกาย จิตจะอยู่ที่ฐานกายด้วย กิเลสน้อยใหญ่ไม่สามารถเข้าไปปรุงแต่งจิตได้ เมื่อวิชชาหรือปัญญาเกิด(เจริญแก่นมรรคที่ฐานกายในทุกขณะจิต) กิเลสอวิชชา กิเลสตัณหาย่อมดับลงตามหลักอิทัปปัจจยตา(เมื่อสิ่งนี้เกิด สิ่งนี้จึงเกิด) กิเลสอวิชชาเป็นรากเหง้าหรือหัวหน้าของกิเลสน้อยใหญ่ทั้งปวง กิเลสทุกๆชนิดจะมีอวิชชา(โมหเจตสิก)เป็นองค์ประกอบร่วมเสมอ ดังนั้น เมื่อรากเหง้า(กิเลสอวิชชา)ถูกทำลายลง(ดับลง)กิเลสน้อยใหญ่ก็ดับลงตาม เพียงแต่เป็นการดับชั่วคราวหรือชั่วขณะ(ตทังคนิโรธ)ในปัจจุบันขณะเท่านั้น ถ้าทำซ้ำๆไปเรื่อยๆอย่างต่อเนื่องก็มีโอกาสดับกิเลสได้แบบถาวร 

 สติคืออะไร? สัมปชัญญะคืออะไร?

สติ(สติเจตสิก) : คือ สภาพธรรมที่ทำหน้าที่ " ระลึกได้ " หรือ " ความไม่หลงลืมในกุศลธรรม " สติไม่ใช่ความจงใจนึก แต่เป็นดั่ง "หางเสือ" หรือ "องครักษ์" ที่ตรึงจิตไว้กับอารมณ์ปัจจุบันขณะคือที่ฐานกาย ไม่ให้จิตกระโจนลงไปในอดีตหรืออนาคต สติเป็นเจตสิกฝ่ายดีหรือฝ่ายกุศล ทำหน้าที่ระลึกตัวปรุงแต่งจิตให้ระลึกรู้ตาม จิตทำหน้าที่รับรู้เท่านั้น จิตจะระลึกรู้ตัวได้ก็ต่อเมื่อสติเจตสิกมาปรุงแต่งจิตเท่านั้น เช่นเดียวกันกับสมาธิ(เอกัคคตาเจตสิก)และปัญญา(ปัญญาเจตสิก) ธรรมเหล่านี้คือ ธรรมที่เป็นกุศลปรุงแต่งจิตให้ดีไม่เป็นทุกข์

สัมปชัญญะ(ปัญญาเจตสิก) : คือ สภาพธรรมที่ทำหน้าที่ " รู้แจ้ง ประจักษ์ชัด ตระหนักรู้ " ตามความเป็นจริง เป็นตัวแสงสว่างที่เข้ามาจำแนกแยกแยะสภาพธรรมที่สติกำลังระลึกอยู่นั้น ว่าเป็นอนัตตา เป็นเพียงธรรมแต่ละธรรมที่ทำกิจของตน

 สติและสัมปชัญญะสัมพันธ์กันอย่างไร?

ทั้งสองธรรมนี้เป็นเจตสิกฝ่ายกุศลที่มักเกิดร่วมกันเสมอในภาคปฏิบัติ เปรียบเสมือน" ตา และ เท้า " 

สติ ทำหน้าที่เหมือน " เท้า " ที่ก้าวลงไปยืนยันตำแหน่ง ณ ปัจจุบันขณะ (ทำให้จิตไม่ฟุ้งซ่าน)

สัมปชัญญะ ทำหน้าที่เหมือน " ดวงตา "ที่คอยฉายส่องมองดูว่าสิ่งที่เท้ายืนอยู่นั้นคืออะไร เห็นความเกิด-ดับ และเห็นความไม่ใช่ตัวตนของสภาะนั้น

 สติเกิดขึ้นมาได้อย่างไร?

ตามหลักธรรม สติเป็นอนัตตา สั่งให้เกิดไม่ได้ แต่ " สติเกิดจากเหตุปัจจัย " 

เหตุใกล้ให้เกิดสติคือ " ถิรสัญญา "(ความจำที่มั่นคงแม่นยำในสภาพธรรม)ซึ่งได้มาจากการหมั่นฝึกหัดสะสมใน อานาปานสติ และ กายคตาสติ อยู่เป็นประจำ เมื่อจิตจำสภาวะของกายและลมหายใจได้อย่างแม่นยำ พอมีผัสสะแปลกปลอมเข้ามา สติจะพรึบขึ้นมาทำกิจเองโดยธรรมชาติระลึกรู้ การฝึกสติจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นมากๆ

 สติเกี่ยวข้องกับการเกิดทุกข์อย่างไร?

สติคือ " ตัวเปลี่ยนทิศทางของจิต "

หาก ไม่มีสติ จิตจะถูกขับเคลื่อนด้วย อวิชชา ไหลไปสู่สายนิโรธไม่ได้ แต่ออกไปทางสายเกิดทุกข์ (สมุทัย)ในกระแสปฏิจจสมุปบาททันที

เมื่อ มีสติ สติจะเข้ามาทำหน้าที่พิทักษ์จิต ทำให้กระแสการปรุงแต่งที่จะนำไปสู่ความเร่าร้อนชะงักลง สติจึงเป็นตัวชี้ชะตาว่าจิตจะเลือกเดินบนเส้นทางสายทุกข์ หรือเส้นทางสายดับทุกข์ สติคือ องครักษ์พิทักษ์จิตโดยตรง

มีสติมากส่งผลเสียสมดุลหรือไม่?

ในสภาวะธรรมระดับปรมัตถ์ " สติเจตสิก ยิ่งมีมากยิ่งดี ไม่มีคำว่าล้นจนเสียสมดุล " (เพราะสติเป็นกุศลล้วนๆ)เหมือนกรณีธรรมที่เป็นกุศลอื่นๆ

แต่สิ่งที่คนทั่วไปเข้าใจผิดว่า "สติมากจนปวดหัวหรือเครียด" แท้จริงแล้วนั่น ไม่ใช่สติ แต่เป็น " โทสะเจตสิก หรือ โลภะเจตสิก "ที่เข้าไป " จงใจ เพ่ง บังคับ หรือ ควบคุม " จิต ซึ่งเป็นการทำกิจที่บิดเบือนธรรมชาติ ทำให้เสียสมดุลระหว่าง สมาธิ (ความดิ่ง) และ วิริยะ (ความเพียร)

สติเข้ามามีบทบาทในวงจรการเกิดทุกข์ในจุดใด?

สติสามารถเข้ามาตัดตอนวงจรปฏิจจสมุปบาทลัดสั้นในชีวิตประจำวันได้หลักๆ 2 จุดยุทธศาสตร์ คือ...........

1. จุดผัสสะ(สัมผัส)เมื่อเกิดผัสสะขึ้น(ผัสสะเกิดอยู่ตลอดเวลา)สติจะระลึกรู้ที่มโนผัสสะ(สัมผัสทางใจ)ว่าสิ่งที่มากระทบกับจิตนั้นเป็นสิ่งใด(ในอารมณ์ 6 )ก่อนที่สติจะย้ายจิตมาที่ฐานกาย

2. จุดเวทนา ในจุดนี้สติจะทำการเปลี่ยน ผัสสะใหม่ไปที่ฐานกายเป็น กายผัสสะ(มโนผัสสะ)ซึ่งจะส่งผลทำให้เวทนาเปลี่ยนไปตามผัสสะที่เปลี่ยนไป ในจุดเวทนาเป็นรอยต่อสำคัญก่อนที่จิตจะถูกอวิชชา(โมหเจตสิก)ลากเข้าไปสู่กระแสของตัณหาและอุปาทาน

สติทำหน้าที่อย่างไร?ใน ผัสสะ และในเวทนา?

1 ) ที่จุดผัสสะ : 

สติทำหน้าที่เป็น "เครื่องคัดกรอง/องครักษ์ดักหน้าประตูผัสสะ" ทันทีที่เกิดการกระทบหรือผัสสะเกิด (เช่น หูได้ยินเสียง) สติจะระลึกรู้เท่าทันตื่นตัวที่ มโนผัสสะ ไม่ให้จิตซึมซับเอาความหมายต่างๆมาปรุงแต่งต่อ(สติตัดกระแสการปรุงแต่ง)  

2 ) ในเวทนา : สติทำหน้าที่เป็น "ผู้สังเกตการณ์" รู้ทันเวทนาเมื่อจิตเสวยรสของอารมณ์ (สุข ทุกข์ เฉย) สติจะระลึกรู้ว่า "นี่คือเวทนาที่กำลังถูกเสวย" แยกจิตผู้รู้ออกมาจากเวทนา ย้ายจิตไปไว้ที่ฐานกาย ไม่ให้จิตกระโจนลงไปเป็นผู้สุขหรือผู้ทุกข์ร่วมด้วย

ผัสสะเปลี่ยน เวทนาเปลี่ยนตามผัสสะได้อย่างไร?

เพราะ เวทนาเป็นผลลัพธ์โดยตรงของผัสสะ (ผัสสะ => เวทนา)

จิตจะรับอารมณ์ได้ทีละหนึ่งขณะเท่านั้น ถ้าผัสสะเปลี่ยนจาก "ตาเห็นรูปที่น่าโกรธ" (จักขุผัสสะฝ่ายอกุศล) ย้ายไปเป็น "กายกระทบสัมผัสอันเป็นกลาง" (กายผัสสะ) เวทนาที่เคยจะเดือดร้อนเป็นทุกข์ทางใจ ก็ต้องเปลี่ยนไปเป็นอุเบกขาเวทนา (เวทนารู้) ทางกายทันทีตามกฎของเหตุปัจจัยของการเกิด เวทนา ซึ่งมันจะไปตาม ผัสสะ ที่เกิดขึ้นในขณะจิตเดียว จิตจึงไม่ถูกปรุงแต่งไปฝ่ายอกุศล(โกรธ)

สติเปลี่ยนผัสสะ และ สติเปลี่ยนเวทนาได้อย่างไร?

มหาสติที่ว่องไว จะไม่เข้าไปสู้หรือห้ามอารมณ์เดิม แต่ทำหน้าที่ "หักพวงมาลัยจิต" ย้ายความสนใจจากชุมสายมโนผัสสะที่กำลังจะปรุงแต่งอกุศล พลิกกลับมาสลับสัญญาณป้อนเข้าสู่ "กายผัสสะ" ที่ฐานกายแทน( สติเปลี่ยนผัสสะ)ย้ายผัสสะมาที่ฐานกายอันเป็นที่ปลอดภัยของจิต

เมื่อสติเปลี่ยนตัวผัสสะสำเร็จ ส่งผลให้วงจรของเวทนาสายทุกข์ขาดสะบั้นลงทันที แล้วเกิดเวทนาใหม่ที่เป็นเวทนากลางๆขึ้นมาแทน(เวทนาเย็น/อุเบกขาเวทนา)

  การใช้ สติ เปลี่ยนผัสสะ ในจุดนี้จะมีผลกับการเกิดทุกข์หรือดับทุกข์ทันที

1 ) เมื่อสติรู้ว่า สุขเวทนากำลังจะเกิด สติจะกลับมาระลึกรู้ที่ฐานกาย( อานาปานสติ หรือ กายคตาสติ แล้วแต่ความเหมาะสมในเวลานั้น)ซึ่งจิตจะติดตามสติมาด้วย สติอยู่ที่ใด จิตก็จะอยู่กับสติด้วย เพราะสติเป็นเจตสิกที่ปรุงแต่งจิตโดยตรง จิตอยู่กับสติจะปลอดภัยมากที่สุด สุขเวทนาที่เกิดขึ้นก็จะไม่ปรุงแต่งไปเป็น นันทิและราคะ ซึ่งเป็นเชื้อของ ตัณหา ที่นำไปสู่ทุกข์

2 ) เมื่อสติรู้ว่า ทุขเวทนากำลังจะเกิด ก็ให้ทำเช่นเดียวกันกับข้อ 1  สติเกิด อวิชชา(โมหเจตสิก)ดับ นี่คือ สติตัดวงจรทุกข์ในด่านแรกที่ เวทนา( ช่วง ผัสสะ ไปสู่ เวทนา )

นันทิ คืออะไร? ราคะคืออะไร? นันทิราคะคืออะไร?

นันทิ: คือ ความเพลิน ความลุ่มหลงเพลิดเพลินไปในอารมณ์ ความหมกมุ่นในอารมณ์ การคลุกคลีในอารมณ์ แช่ในอารมณ์ ติดใจในอารมณ์( 6 )

ราคะ: คือ ความกำหนัด ความยินดีติดใจ ความอยากยึดไว้เป็นของตน ความต้องการ( ในอารมณ์ 6 )

นันทิราคะ: คือ "ความเพลินจนเกิดความกำหนัดยินดีอย่างฝังลึก" เป็นตัวยางเหนียวที่เชื่อมระเบิดเวลา (ตัณหา) ให้ทำงานอย่างสมบูรณ์ เป็นอาการที่จิตวิ่งเข้าไปกอดอารมณ์นั้น(ในอารมณ์ 6 )ไว้ไม่ยอมปล่อยวาง( ยึดในอารมณ์ 6 )

นันทิและราคะ เกิดขึ้นที่จุดใด?

นันทิและราคะเกิดขึ้นที่....รอยต่อระหว่าง "เวทนา" ไปสู่ "ตัณหา" 

เวทนา ( โมหเจตสิกปรุงนันทิ , ราคะ ) => ตัณหา

เมื่อมโนผัสสะประมวลผลเป็นเวทนาแล้ว จิตที่ขาดสติจะเกิดความเพลิน (นันทิ) ในรสของเวทนานั้นทันที และแปรสภาพเป็นความติดใจอยาก(ราคะ) กลายเป็นนันทิราคะที่พร้อมจะปรุงแต่งสังขารสายทุกข์ให้เติบโตไปเป็นตัณหาต่อไป

ผลลัพธ์ของการเกิด นันทิราคะ เป็นอย่างไร?

จิตจะถูกบิดเบือนไปจากธรรมชาติเดิม สิ้นอิสรภาพ กลายสภาพเป็น "ผู้ทุกข์"

เกิดตัณหา อุปาทาน และภพชาติตามมาในทันที จิตจะดิ้นรน กระวนกระวาย ขัดเคือง หรือทะยานอยากไม่มีที่สิ้นสุด เป็นการเปิดประตูต้อนรับพญามาร( กิเลส )เข้ามายึดพื้นที่ใจให้รับรู้...ทุกข์...แบบเต็มๆ

ทำไมต้องมีสติทุกๆ ผัสสะ? ทำไมต้องมีสติทุกๆ เวทนา?

เพราะ ผัสสะเกิดและดับตลอดเวลา และเวทนาก็เกิดขึ้นและดับลงอยู่ตลอดเวลา เช่นกัน

หากเราเผลอปล่อยให้มีช่องว่างแม้เพียงชั่วขณะจิตเดียว(ไม่มีสติ)อวิชชา(โมหเจตสิก)จะทำการปรุงแต่งนันทิราคะจะฉวยโอกาสแทรกตัวเข้าทำงานทันที การมีสติในทุกๆ ผัสสะและเวทนา จึงเป็นการสร้าง "สันตติ" (ความสืบเนื่องของสติ) เพื่อปิดช่องว่างไม่ให้กิเลสอวิชชาเข้าครอบงำจิต

สติตัดวงจร นันทิราคะ ในเวทนา ได้อย่างไร?

เมื่อเวทนาปรากฏ สติและโยนิโสมนสิการจะกระโดดเข้ามาคั่นกลาง ทำหน้าที่ "ละนันทิ" (ไม่ยอมเพลิน)ด้วยการ...ดึงสติกลับมาที่ฐานกายทันที ซึ่งจิตก็จะติดตามสติมาพร้อมกันอยู่ที่ฐานกาย นันทิราคะจึงสลายไป เพราะไม่มีที่เกาะ จิตไปอยู่กับสติแล้ว เมื่อจิตหยุดเพลินในเวทนา สังขารปรุงแต่งฝ่ายทุกข์ก็ไม่มีอาหาร นันทิราคะจึงฝ่อและดับไปเองตามธรรมชาติเหมือนไฟที่ขาดเชื้อ ตัณหา(ทุกข์) จึงเกิดขึ้นไม่ได้ เพราะไม่มีเชื้อไฟ( นันทิราคะ )

วงจรการเกิดทุกข์เกิดขึ้นได้อย่างไรถ้าไม่มีสติ?

หากไม่มีสติ วงจรจะไหลลื่นเป็นเส้นตรงที่น่ากลัวดังต่อไปนี้....

อวิชชา => ผัสสะ => เวทนา => นันทิราคะ (ตัณหา) => อุปาทาน => ภพ => ชาติ => ความทุกข์ระทมอย่างเต็มรูปแบบ

ถ้าไม่มีสติ จิตจะถูกลากไปตามกระแสกิเลส(อวิชชา)อย่างเบ็ดเสร็จโดยไม่มีอะไรมาขัดขวาง( ตามวงจรด้านบน )

ทำไมสติจึงเป็นธรรมที่ตัดวงจรทุกข์เป็นด่านแรก?

เพราะสติเป็นเจตสิกที่ ว่องไวที่สุดในการเข้าระลึกรู้สภาวะในปัจจุบันขณะ ปัญญาหรือสมาธิจะทำงานไม่ได้เลยหากไม่มีสติเป็นผู้ชี้เป้า สติจึงเปรียบเสมือน "ทัพหน้า" หรือ "ด่านตรวจคนเข้าเมือง" ที่ต้องคัดกรองและสกัดกั้นสิ่งแปลกปลอมเป็นด่านแรกสุด

สติเกี่ยวข้องอย่างไรกับ สมาธิและปัญญา?

สติ เป็นผู้ระลึกรู้และดึงจิตกลับมาสู่ฐานกาย (องครักษ์พิทักษ์จิต)

สมาธิ คือ ความตั้งมั่นของจิตที่อยู่กับฐานนั้นอย่างแนบแน่น (ผู้ให้กำลังและความนิ่ง)

ปัญญา คือ การเห็นแจ้งว่าสภาพธรรมนั้นเป็นอนัตตา (ผู้ทำลายความหลงผิด)

ทั้ง 3 ธรรมนี้ทำงานหนุนเนื่องกัน โดยมีสติเป็นจุดเริ่มต้นขับเคลื่อนมรรคองค์อื่นๆ

วิธีการใช้สติตัดวงจรทุกข์ในจุดผัสสะและเวทนาทำอย่างไร?

ต้องหมั่นสังเกตอาการกะพริบหรือความไหวของจิต(อกุศลเจตสิก)ที่ มโนผัสสะ เมื่อมีสิ่งใดมากระทบ ยอมรับเวทนาที่เกิดขึ้นตามจริงโดยไม่ใช้อัตตาไปกดข่ม แล้วใช้สติแยก "จิตผู้รู้" ออกมาดู "เวทนา" ที่กำลังแสดงตัวอยู่ สตินำจิตกลับที่ฐานกาย ไม่ไหลไปสู่ทุกข์(จากอกุศลเจตสิกปรุง)

การย้ายผัสสะในเวทนา ไปที่ฐานกายทำอย่างไร?

(จุดไคลแมกซ์จากภาคปฏิบัติที่นักปฏิบัติไม่ค่อยสังเกตกัน)

เมื่อเจอสถานการณ์วิกฤตหรือผัสสะที่รุนแรง (เช่น คนมาด่าซึ่งๆ หน้า) มหาสติที่ไวจะไม่วิ่งไปแก้ที่คำด่าหรือเข้าสู่อารมณ์โกรธ แต่จะ "หักพวงมาลัยจิต" สติจะย้ายจากโสตผัสสะ/มโนผัสสะ ดิ่งตรงไปลงมาจับที่ "กายผัสสะ" ทันที(ย้ายจิตมาไว้ที่ฐานกาย)

เช่น นำจิตมาจดจ่ออย่างมั่นคงที่ฝ่าเท้ากระทบพื้น หรือการเคลื่อนไหวของร่างกายในกิจกรรมที่กำลังทำอยู่ในขณะนั้น ทุกขเวทนาทางใจจะดับลงทันทีเพราะจิต(สติพาจิต)ย้ายบ้านสำเร็จกลายเป็นอุเบกขาเวทนา (เวทนารู้)ทุกข์ไม่เกิด

 จิตอยู่กับสติได้อย่างไร?

จิตอยู่กับสติได้เพราะ สติเป็นเจตสิกที่เกิดร่วมกับจิตในขณะนั้น จิตและสติเกิด-ดับพร้อมกัน รู้อารมณ์เดียวกัน การเจริญสติอย่างต่อเนื่อง (สันตติ) จึงทำให้จิตมีองครักษ์พิทักษ์อยู่ตลอดเวลา กิเลสจึงแทรกเข้าหาได้ยากยิ่ง อวิชชาหลง(โมหเจตสิก)ไม่สามารถเกิดขึ้นได้พร้อมกับสติ(ระลึกรู้ตัว) สติเกิด อวิชชา(โมหเจตสิก)ดับ กิเลสน้อยใหญ่ดับลงชั่วขณะจิต การเจริญสติอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ(อานาปานสติและกายคตาสติ)จึงเป็นจุดดับลงของทุกข์ในขณะจิตเดียว สติยังเป็นปัจจัยของการเกิด สมาธิ และ ปัญญา การมีสติทุกลมหายใจและมีสติในทุกๆอิริยาบท นั่นคือ จุดดับทุกข์ในชั่วขณะจิตเดียว( กิเลสอวิชชาดับ กิเลสตัณหาดับลงชั่วขณะจิตนั้น )

บทสรุป: สติตัดวงจรทุกข์เป็นด่านแรกได้อย่างไร?

ความทุกข์ไม่ได้ดับไปด้วยการบังคับ ไม่ได้ดับไปด้วยความอยาก แต่ดับไปด้วย "ความไม่ประมาท" โดยการมีสติที่ว่องไวคอยพิทักษ์ที่จุดมโนผัสสะและเวทนา สติคือด่านแรกที่พลิกเกมจากการเป็น "ผู้หลงลื่นไหลไปตามนันทิราคะ" มาเป็น "ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้แยกแยะสมมติออกจากความจริง" สติเป็นกุศลเจตสิก เป็นองค์มรรคหนึ่งในอริยมรรคมีองค์ 8 ถือว่าสำคัญมากๆ

เมื่อสติทำงานเป็นสันตติ(ต่อเนื่อง) ช่องว่างของมาร(กิเลส)จะหมดไป จิตจะคืนสู่สภาพ "ปกติ" ดับทุกข์ได้อย่างแท้จริง ตราบใดที่มีสติแกร่งและมั่นคง

"พระพุทธเจ้าทรงตรากตรำบำเพ็ญบารมีมาสี่อสงไขยแสนกัป ไม่ใช่เพื่อให้พวกเรากราบไหว้ขอพร แต่เพื่อให้พวกเราลุกขึ้นมา ‘เจริญสติในทุกๆ ผัสสะ’ เพื่อไม่ให้ตกเป็นทาสและเป็นเหยื่อของพญามารกิเลสทั้งปวงอีกต่อไป

ปัจฉิมโอวาทที่ว่า ‘จงยังประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่นให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาทเถิด’ จึงไม่ใช่เพียงคำสั่งเสีย แต่เป็นคำโอบกอดอันอบอุ่นที่สุดจากพระบิดาผู้รู้แจ้งโลก ที่ย้ำเตือนให้เรามีองครักษ์พิทักษ์จิตในทุกย่างก้าว เพื่อให้ชีวิต 24 ชั่วโมงต่อจากนี้ เป็นชีวิตที่อยู่เหนือความทุกข์ทั้งปวง"

 มาเริ่มต้นการฝึก สติ ให้แข็งแกร่งเป็น มหาสติ(สติที่ว่องไว)

 ทุกๆอย่างอยู่ที่การตัดสินใจลงมือทำของท่านแล้ว

  ลิ้งค์ด้านล่างนี้ ล้วนบ่มเพาะสติ สมาธิ ปัญญา ทั้งสิ้น

(( ความรู้และความเข้าใจใน สติ สมาธิ ปัญญา ))
(( ปฏิจจสมุปบาท ธรรมที่ควรรู้  ))
(( อาวุธที่ใช้ในการดับกิเลสดับทุกข์ )) 

(( วิธีดับทุกข์แบบง่ายๆของปุถุชน ))
(( ตีแผ่สังโยชน์ 10 ))
(( รู้  เห็น   วาง   คืออะไร??? )) 

(( อวิชชาครองโลก อวิชชาลวงโลก ))

(( การดับทุกข์ด้วยแก่นมรรค ))

(( ความรู้และความเข้าใจใน สติ สมาธิ ปัญญา ))

(( ความรู้และความเข้าใจในแก่นมรรค ))

[ การปรุงแต่งกุศลเจตสิกเพื่อดับทุกข์ ดูที่นี่..]

[ สัมมาทิฏฐิคืออะไร? มิจฉาทิฏฐิคืออะไร? ดูที่นี่.]

[  ตีแผ่สมมติ และ อัตตา กดดูที่นี่... ] 

((เหตุปัจจัยของการเกิดและดับของทุกข์))

(( นันทิ สะพานเชื่อม ทุกข์ กดดูที่นี่...))
(( สติ ตัดวงจรกิเลสอย่างไร? กดดูที่นี่....))
(( แก่นมรรคตีแผ่กิเลสทั้งปวง กดดูที่นี่...))

((  เห็นธรรม เห็นทุกข์ กดดูที่นี่..))
(( อริยสัจ 4  กดดูที่นี่....))
((  ตีแผ่ขันธ์ 5 กดดูที่นี่..))
(( สติปัฏฐาน 4 กดดูที่นี่... ))
((  รู้จัก สัมมาทิฏฐิ และ มิจฉาทิฏฐิ กดดูที่นี่...))
(( วิธีการฝึก สติ สมาธิ ปัญญาหรือวิธีสร้างแก่นมรรค กดดูที่นี่...)) 

  [  ตีแผ่อนัตตาคืออะไร??? ] 
  [  ตีแผ่อัตตาคืออะไร??? ] 

[  อัตตา  อุปาทาน  อนัตตา  กดดูที่นี่...  ]

(( เห็นทุกข์ เห็นธรรม เห็นปัญหา เห็นปัญญา ))
(( เหตุปัจจัย และ การสร้างเหตุปัจจัย ))

    ((  จิตว่าง  กดดูที่นี่....))

(( วิธีการละนันทิด้วยแก่นมรรค )) 

((ทุกข์คืออะไร? ทุกข์มาจากไหน? ดับทุกข์ทำอย่างไร?)) 

(( วิชชาคืออะไร? อวิชชาคืออะไร? กดดูที่นี่..))