วิชชา(ปัญญา) คือ ธรรมที่พระพุทธเจ้าใช้ในการตรัสรู้(ดับทุกข์) 
เห็นอริยสัจ 4 คือ เห็นทุกข์(ตัณหา)และวิธีการดับทุกข์(มรรค)

เราจะใช้มรรค(มรรคมีองค์ 8)ในการดับตัณหา เพื่อให้ทุกข์ดับ นิโรธเกิด การเจริญมรรคให้เป็น มรรคสมังคี คือ สิ่งที่สำคัญมากที่สุด

ถ้าท่านอยู่กับ สติ สมาธิ ปัญญา(แก่นมรรค)ในทุกขณะจิต กิเลส(ทุกข์)จะหาท่านไม่พบ ตราบใดที่ยังสามารถครองแก่นมรรคได้อย่างต่อเนื่องตลอดเวลา จงใช้แก่นมรรคเป็นที่อยู่ของจิต(วิหารธรรม)ปลอดภัย ปลอดกิเลส ปลอดทุกข์ในทุกขณะจิต 

การดับทุกข์มี 2 รูปแบบ คือ ดับทุกข์ชั่วคราว(ตทังคนิโรธ)แบบปุถุชน 

กับ การดับทุกข์แบบสิ้นเชิงและถาวร(สมุจเฉทนิโรธ)แบบพระอรหันต์ 

"การเจริญแก่นมรรค ไม่ใช่การพยายามดึงอะไรเข้ามา หรือผลักไสอะไรออกไป... แต่คือการปล่อยให้สภาวธรรมที่มีอยู่แล้วในตัวเราทำหน้าที่ของมันตามธรรมชาติ โดยจิตไม่เข้าไปสวมรอยเป็นเจ้าของ แก่นมรรคคือเกาะป้องกันอวิชชาปรุงแต่งจิต" 

แก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ก็คือ วิชชา(ปัญญา) 

วิชชา(ปัญญา)เกิด=>อวิชชาดับ=>นันทิดับ=>ตัณหาดับ=>ทุกข์ดับ
วิชชา(ปัญญา)เกิด => อวิชชาดับ =>กิเลสทั้งปวงดับ =>ทุกข์ดับ
อวิชชาเกิด => กิเลสเกิด => ทุกข์เกิด

การเจริญแก่นมรรคจะส่งผลทำให้ท่านเห็นอริยสัจ 4 ได้ง่ายขึ้น 

ถ้า...รู้ลึก และ รู้จริง..ในอริยสัจ 4 จะน่าทึ่งมากๆ

แก่นมรรคจะทำให้ท่านรู้ใน อริยสัจ 4 อย่างชัดเจน

ท่านจะเห็นทุกข์เกิด และ ทุกข์ดับ อย่างชัดเจน

อริยสัจ 4 เป็นผลสรุปสภาวะในปฏิจจสมุปบาท ซึ่งมี 2 สภาวะตรงกันคือ สภาวะการเกิดทุกข์(อนุโลม)กับสภาวะการดับไปของทุกข์(ปฏิโลม)ที่ปรากฎในอริยสัจ 4 และปฏิจจสมุปบาท ในธรรม 2 หมวดนี้ถ้าสรุปลงจะมีเพียง 2 กลไกนี้เท่านั้น

ถ้าท่านรู้ลึกและรู้จริงในอริยสัจ 4 คือ การรู้เรื่องทุกข์ และการดับทุกข์ รู้เรื่องทุกข์เกิด และทุกข์ดับ รวมถึงรู้กลไกการทำงานต่างๆในอริยสัจ 4 พระพุทธเจ้าสอนอริยสัจ 4 ลึกซึ้งมากกว่าที่เราอ่านและท่องจำจากตำราพระไตรปิฏกหลายเท่า ติดตามจากสิ่งที่จะนำเสนอต่อจากนี้ไป.....

จากการเจริญวิปัสสนาขั้นลึก(ในสติปัฏฐาน4)ทำให้เห็นกลไกของอริยสัจ 4 แบบชัดเจน จะไม่ใช่แค่เห็น..ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เหมือนการเห็นการอ่านธรรมดาทั่วๆไปเท่านั้น แต่เห็นกลไกการทำกิจของธรรมทั้ง 4 นี้อย่างชัดเจนเชื่อมโยงกันดังต่อไปนี้.......

1 ) เห็นการเกิดขึ้นของทุกข์ โดยเห็นว่า ทุกข์เกิดขึ้นมาจาก สมุทัย ซึ่งก็คือ ตัณหา ที่ทำให้เกิดทุกข์ขึ้น และ ทุกข์ เป็นผลของ สมุทัย(ตัณหา) จะเห็นได้ว่า ทุกข์(คือผล)ไม่ได้เกิดขึ้นมาแบบลอยๆ มันเกิดมาจากเหตุปัจจัยคือ ตัณหา(คือสมุทัย)เป็นที่มาของ...ทุกข์

ปฏิจจสมุปบาทคือกระแสการเกิดและการดับของทุกข์ในปัจจุบันขณะเกิดผัสสะ(ผัสสะเกิดอยู่ตลอดเวลา)กระแสนี้มันจะหมุนอยู่ตลอดเวลาในชีวิตของมนุษย์ทุกๆคน ไม่ต้องรอข้ามภพข้ามชาติ การเกิดขึ้นของปฏิจจสมุปบาทคือ ในปัจจุบันขณะนี้ วินาทีนี้ตราบใดที่...ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ผัสสะ เวทนา ทำงานอยู่(ทำกิจ)ในปัจจุบันขณะ ปฏิจจสมุปบาทก็เกิดขึ้นตลอดเวลาเช่นกัน

มาดูวงจรการเกิดขึ้นของทุกข์ในปฏิจจสมุปบาท(อนุโลม)

อวิชชา => สังขาร => วิญญาณ =>.............ผัสสะ => เวทนา => ตัณหา(ทุกข์)

คำอธิบาย เมื่อไม่มีการเจริญแก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ในทุกขณะจิต อวิชชา(โมหเจตสิก)จะทำงานทันที เมื่อเกิด ผัสสะและเวทนาขึ้นมา(ผัสสะและเวทนาเกิดอยู่ตลอดเวลา)เมื่อเกิดผัสสะขึ้นจะติดตามมาด้วยเวทนา เวทนาที่เกิดขึ้นเป็น เวทนาหลง(อวิชชาเวทนา)นำไปสู่การปรุงแต่ง นันทิราคะในจุดเวทนานี้ และนันทิราคะเป็นเชื้อการเกิดขึ้นของตัณหา(สมุทัย)ในอริยสัจ 4 นี่คือ ที่มาแห่งทุกข์ในกระแสปฏิจจสมุปบาทและในอริยสัจ 4 ถ้าท่านสังเกตให้ดีๆจะรู้ว่า ถ้าเราไม่มี สติ สมาธิ ปัญญา แม้แต่วินาทีเดียว อวิชชาจะเข้าครอบงำจิตทันที ปฏิจจสมุปบาทสายทุกข์(อนุโลม)จะเกิดขึ้นทันที ทำไมจึงเป็นเช่นนี้ เหตุผลก็เพราะ ผัสสะเกิดตลอดเวลา 24 ชั่วโมงไม่มีหลับไม่มีนอน จึงส่งผลให้ปฏิจจสมุปบาทเกิดอยู่ตลอดเวลา 24 ชั่วโมงเช่นกันนั่นเอง ทุกข์ที่เกิดจากอวิชชา(ตัณหา)ก็มีการเกิดดับอยู่ตลอดเวลา ไม่ได้เกิดขึ้นเป็นเส้นตรงอย่างต่อเนื่องใดๆ การเจริญแก่นมรรคอย่างต่อเนื่องจะส่งผลให้ทุกข์ดับลงในปัจจุบันขณะอย่างต่อเนื่องเช่นกันตราบใดที่มีการเจริญแก่นมรรคอยู่อย่างต่อเนื่อง ปฏิจจสมุปบาทคือ ธรรมที่อธิบายเรื่อง การเกิดทุกข์และการดับทุกข์(การเกิดขึ้นและดับลงของกิเลสตัณหา)ได้ละเอียดมากที่สุด

มาดูทุกข์ดับลงในทางกลับกัน(ปฏิโลม)ในวงจรปฏิจจสมุปบาท

อวิชชาดับ(วิชชาเกิด) => อวิชชาผัสสะดับ=> อวิชชาเวทนาดับ => ตัณหาดับ(ทุกข์ดับ)

วิชชาเกิด => วิชชาผัสสะเกิด => วิชชาเวทนาเกิด => ตัณหาดับ(ทุกข์ดับ)

วิชชาเกิด => อวิชชาดับ  สองธรรมนี้ไม่สามารถเกิดร่วมกันได้ ธรรมหนึ่งเกิด อีกธรรมหนึ่งจะดับไป เหมือนกรณีความมืด(อวิชชา) กับ ความสว่าง(วิชชา)ที่เกิดพร้อมกันไม่ได้ เราไม่สามารถดับอวิชชาแบบตรงๆได้ ดังนั้น เราจึงต้องสร้างเหตุปัจจัยในการดับไปของอวิชชาขึ้นมา นั่นก็คือการสร้าง แก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)นั่นเอง แก่นมรรคเกิด(วิชชาเกิด) อวิชชาจะดับลง

เมื่อวิชชาเกิด(ปัญญาเกิด) วงจรปฏิจจสมุปบาทจะถูกเปลี่ยนแปลงโครงสร้างใหม่ทันที สิ่งที่หายไปหรือดับไปก็คือ อวิชชา วงจรปฏิจจสมุปบาทจะถูกตัดกระแสลง ณ จุด ผัสสะและเวทนา ที่จะไปสู่ตัณหา ดังนั้น ตัณหา(ทุกข์)จึงเกิดขึ้นไม่ได้ เพราะถูกวิชชา(แก่นมรรค)ดับอวิชชาไปแล้ว เชื้อตัณหาดับไปแล้ว(นันทิราคะ) ส่งผลให้ตัณหาดับลงเพราะไม่มีเชื้อ ทุกข์จึงเกิดขึ้นไม่ได้

เมื่อมีการเจริญแก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ในทุกขณะจิต จะเกิดสภาวะดับลงของอวิชชาในวงจรปฏิจจสมุปบาท นั่นก็คือ การเกิดขึ้นของ วิชชา(ปัญญา)เมื่อมีการเจริญแก่นมรรค(มรรคสมังคี) ผัสสะที่เกิดขึ้นจะเป็น วิชชาผัสสะ(สัมผัสฉลาด)เป็น ผัสสะที่มี สติ สมาธิ ปัญญา เจริญอยู่บนผัสสะนี้ เวทนาจะเป็น วิชชาเวทนา(เวทนารู้)เป็นเวทนาที่ไม่มี อวิชชาครอบงำ ทำให้นันทิราคะไม่ถูกปรุงแต่ง จึงไม่สามารถเกิดตัณหา(สมุทัยดับ)ทุกข์จึงไม่เกิดขึ้น เวทนาที่เกิดขึ้นจะเป็น อุเบกขาเวทนารู้(ไม่ยินดียินร้ายในสุขในทุกข์)หรือเวทนาเย็น ส่งผลทำให้จิตไม่ถูกรบกวนด้วยกิเลส(ทุกข์) จิตจึงเป็นจิตที่ผ่องใส ไม่เศร้าหมองเพราะกิเลส เป็นจิตประภัสสร

ท่านฝึกฝนแก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ก็คือ ท่านกำลังฝึกอินทรีย์ 5 และพละ 5 อยู่นั่นเอง ถ้าอินทรีย์และพละแก่กล้า ท่านจะสามารถดับทุกข์(ดับกิเลส)ในปัจจุบันขณะจิตได้ทันที(ดับกิเลสดับทุกข์ได้ในชั่วขณะจิต)จงพิสูจน์ได้ด้วยตัวของท่านเอง!!! 

 ผู้ที่ลงมือชิมเกลือเท่านั้น จึงจะรู้ว่าเกลือเค็มจริงๆ(ปัจจัตตัง)

เจาะลึก สมุทัย ( เหตุปัจจัยแห่งทุกข์ )

ตัณหา คือ เหตุปัจจัย(สมุทัย)แห่งการเกิดขึ้นของ...ทุกข์...ทุกข์ไม่ได้เกิดขึ้นมาแบบลอยๆ เรามาลองไล่ดูที่มาของ ตัณหา ไปจนถึงต้นเรื่อง(ต้นน้ำ)หรือต้นเหตุจริงๆ เหตุปัจจัยของการเกิดขึ้นของ ตัณหา ก็คือ นันทิ นั่นเอง และเหตุปัจจัยของ นันทิ ก็คือ อวิชชา(โมหเจตสิก)นั่นเอง ต้นเรื่องหรือต้นเหตุจึงมาจบลงที่ อวิชชาหรือโมหเจตสิกนั่นเอง แผนผังกลไกการเกิดมีดังต่อไปนี้............

อวิชชา ปรุงแต่ง(เหตุ) => นันทิ(ผล,เหตุ) => ตัณหา(ผล,เหตุ) => ทุกข์( ผล )

วงจรการเกิดทุกข์จะเป็นเช่นนี้ เหตุปัจจัยที่ใกล้ทุกข์มากที่สุดก็คือ...ตัณหา...
บรรดากิเลสน้อยใหญ่ทั้งปวงจะเกิดขึ้นไม่ได้เลย ถ้าปราศจาก อวิชชาและนันทิเป็นต้นเรื่องของกิเลสทั้งหลายทั้งปวง ในการดับกิเลสตัณหาก็มีหลากหลายวิธีตามตัณหาแต่ละชนิดที่เกิดขึ้น แต่ถ้าจะให้ดีที่สุด ดับที่ต้นทางหรือต้นเหตุ ซึ่งก็คือ อวิชชาและนันทิ นั่นเอง อวิชชาดับ(โมหเจตสิกดับ) นันทิดับ ตัณหาไม่เกิด ทุกข์ดับ
อวิชชา(โมหเจตสิก)ปรุงแต่ง => นันทิ => กิเลสทั้งปวง(รวมกิเลสตัณหา)

บรรดากิเลสน้อยใหญ่ทั้งหลายทั้งปวงในมนุษย์
จะเกิดขึ้นไม่ได้เลยถ้าปราศจาก..อวิชชา..และ..นันทิ..

สายธารแห่งทุกข์หรือกระแสแห่งทุกข์

อวิชชา(โมหเจตสิก)=>นันทิราคะ=>ตัณหา(ทุกข์)

อวิชชา(โมหเจตสิก)=> นันทิ => กิเลสทั้งปวง
อวิชชา เปรียบเสมือนหัวรถจักรของขบวนรถไฟทั้งหมด(กิเลสทั้งปวง)
นันทิ เปรียบเสมือนตะขอเกี่ยวเชื่อมต่อระหว่างหัวรถจักร(อวิชชา)กับตู้โบกี้ของรถไฟแต่ละตู้โบกี้(กิเลสแต่ละตัว)ตามภาพด้านบน

เรามาดูฝั่งทุกข์ดับในอริยสัจ 4

ท่านไม่ต้องไล่ดับทุกข์ ไล่ดับอวิชชา ไล่ดับนันทิ ไล่ดับตัณหา ให้ยุ่งยาก
เพียงสร้างเหตุปัจจัยแห่งการดับไปของ..อวิชชา นันทิ ตัณหา ก็เพียงพอแล้ว

นี่คือ เทคนิคขั้นเซียนที่พระพุทธเจ้าสอนไว้ ลัด สั้น ง่าย

2 ) เห็นการดับไปของทุกข์(ทุกข์ดับลง) ทุกข์เป็นสังขตธรรม(สิ่งปรุงแต่ง)ที่เป็นนามธรรม เกิดจากเหตุปัจจัยคือ ตัณหา(ซึ่งเป็นสมุทัย) มันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ขณะหนึ่ง สุดท้ายก็ต้องดับสลายไปในที่สุด นี่คือ สภาวะการเกิดและดับของ สังขตธรรม(ธรรมที่เกิดขึ้นมาจากการปรุงแต่ง) การดับไปของทุกข์(นิโรธ)คือ ผล การดับไปของตัณหา(สมุทัย)ซึ่งไม่ได้เกิดขึ้นมาแบบลอยๆ เหตุปัจจัยให้ทุกข์ดับลงก็คือ มรรคหรืออริยมรรคมีองค์ 8 นั่นเอง นี่คือเหตุปัจจัยของการดับไปของทุกข์(นิโรธ) เราไม่ต้องไปวิ่งไล่ดับหรือกำจัด อวิชชา นันทิ ตัณหา ทุกข์ ให้เหนื่อยและยุ่งยากอีกต่อไป เพียงเข้าใจกลไกของการดับไปของทุกข์ด้วยการสร้างเหตุปัจจัยขึ้นมา เหมือนกรณีความมืดในห้อง เราไม่ต้องไปไล่ความมืดใดๆ เพียงเปิดสวิตส์ไฟฟ้า ห้องมันก็จะสว่างขึ้นมาเอง การดับกิเลสตัณหา(ดับทุกข์)ก็เป็นไปตามหลักการนี้เช่นกัน เมื่อสวิตส์ถูกเปิดขึ้น ความมืดก็หายไป เมื่อมรรคเกิดขึ้น ตัณหา(สมุทัย)ก็ดับลง เป็นไปตามหลักอิทัปปัจจยตาทุกประการ เท่านี้ก็คือการดับลงของ...ทุกข์...ส่วนใหญ่จะไม่เข้าใจกลไกนี้จึงดับทุกข์ไม่ได้ซะทีนั่นเอง(ดูกลไกในปฏิจจสมุปบาทและในอริยสัจ 4 จะเห็นชัดเจน) 

ดังนั้น จะเห็นได้ว่า ไม่ว่าจะเป็นการเกิดทุกข์ หรือการดับไปของทุกข์ ล้วนมีที่มาจากเหตุปัจจัยของการเกิด(ทุกข์)และการดับ(ทุกข์)ทั้งสิ้น ไม่มีโชคชะตา ลิขิตฟ้าหรือพระเจ้าดลบรรดาลใดๆทั้งสิ้น สามารถอธิบายด้วยเหตุและผลดังกล่าวมาข้างต้น ซึ่งเป็นไปตามหลักอิทัปปัจจยตาที่พระพุทธเจ้าสอนไว้ไม่มีผิดเพี้ยนใดๆ

อวิชชาเกิด => ตัณหาเกิด => ทุกข์เกิด

ตัณหาเกิด(สมุทัยเกิด) =>> ทุกข์เกิด

ตัณหาดับ(สมุทัยดับ)  =>> ทุกข์ดับ

มรรคเกิด(วิชชาเกิด) => นิโรธเกิด => สมุทัยดับ => ทุกข์ดับ

กลไกการทำงานของการเกิดทุกข์ และ การดับไปของทุกข์ใน อริยสัจ 4

1 ) กลไกการเกิดทุกข์( จากภาพบนนี้ )
 อธิบายกลไกการเกิดทุกข์ขึ้นมาในใจของมนุษย์

อวิชชา(โมหเจตสิก)ปรุงแต่ง => นันทิ => กิเลสตัณหา => ทุกข์(ในอริยสัจ 4 )
อวิชชา(โมหเจตสิก)ปรุงแต่ง => นันทิ => กิเลสทั้งปวง => กองทุกข์ทั้งปวง(ภาพรวม)

กองกิเลสทั้งปวง ล้วนมีรากเหง้ามาจาก อวิชชา(โมหเจตสิก)ทั้งสิ้น

เหตุเกิดแห่งทุกข์หรือสมุทัยของการเกิดทุกข์ พระพุทธเจ้าชี้ชัดไปที่...ตัณหา...ถ้าไม่มีตัณหา ทุกข์ก็เกิดขึ้นไม่ได้ ตัณหาเป็นกิเลสอีกตัวหนึ่งในบรรดากิเลสทั้งปวง และปัจจัยให้เกิดตัณหาขึ้นมาก่อทุกข์ก็คือ นันทิ ราคะ ซึ่งเป็นเชื้อไฟให้เกิดตัณหาขึ้น และปัจจัยที่ทำให้เกิด นันทิ ราคะ ขึ้นมาก็คือ อวิชชา(โมหเจตสิก) เราจะเห็นต้นเรื่องของเหตุปัจจัย(สมุทัยซึ่งเป็นเหตุ)มาจาก อวิชชา(โมหเจตสิก)เป็นต้นเรื่องราวทั้งหมดของการเกิดขึ้นของ ทุกข์(ผล) มีที่มาเป็นแบบนี้ ตีแผ่ให้เห็นกระบวนการและกลไกการเกิดขึ้นของ ทุกข์ จะเป็นแบบนี้ เพื่อให้ทุกท่านจะได้ตามดูวิธีการดับทุกข์ได้ถูกต้อง

อวิชชา(เหตุ)=> นันทิ ราคะ(ผล, เหตุ)=> ตัณหา(ผล, เหตุ)=> ทุกข์( ผล )

เราจะเห็นจุดเริ่มต้นของการเกิดทุกข์ได้อย่างชัดเจน(รายละเอียดดูในวงจรปฏิจจสมุปบาท)ไล่เรียงไปตามลำดับไปจนถึงจุดสุดท้ายคือ ทุกข์ ซึ่งเป็นผลลัพธ์ของเหตุปัจจัยการเกิดทุกข์(เหตุ) เราจะเห็นได้ว่า อวิชชาหรือโมหเจตสิกจะทำการปรุงแต่ง(เหตุ)ให้เกิด นันทิ ราคะ(ผล) และ นันทิ ราคะ(เหตุ) ซึ่งเป็นเชื้อนำไปสู่การเกิดขึ้นของ ตัณหา(ผล) และ ตัณหา(เหตุ) นำไปสู่การเกิดขึ้นแห่งทุกข์(ผล)นั่นเอง นี่คือการอธิบายการเกิดขึ้นของทุกข์ตามเหตุปัจจัยการเกิดตามลำดับแบบละเอียดดังที่กล่าวมาทั้งหมด( ตามแผนผังด้านบน )

อวิชชา(โมหเจตสิก)ปรุงแต่ง => นันทิ ราคะ ทำให้เกิด => ตัณหา และนำไปสู่...ทุกข์เกิดขึ้น  นี่คือ กลไกการเกิดขึ้นของ ทุกข์ ในอริยสัจ 4

อวิชชาเกิด => นันทิราคะเกิด => ตัณหาเกิด => ทุกข์เกิด

นี้คือ กระบวนการหรือกลไกการเกิดขึ้นของ ทุกข์ ใน อริยสัจ 4 ตีแผ่ให้เห็นแบบชัดๆ ถึงที่มาที่ไปของเหตุและปัจจัยการเกิดขึ้นของทุกข์แบบละเอียด

2 ) กลไกการดับทุกข์( จากภาพบนนี้ )
อธิบายกลไกการดับไปของ...ทุกข์....
เด็ดหัวกิเลสอวิชชา(ประธานกิเลส)คือ การเด็ดหัวกิเลสทั้งปวงได้ทั้งหมด แต่มันไม่ใช่เรื่องที่ทำได้ง่ายๆ ต้องมีวิชชา(ปัญญา)ที่แก่กล้ามากจริงๆจึงสามารถทำได้ ส่วนที่ทำได้ในปัจจุบันนี้คือ การดับกิเลสอวิชชาได้เพียงชั่วคราวเพียงชั่วขณะเท่านั้น(ในปัจจุบันขณะจิตเดียว)ด้วยการสร้างเหตุปัจจัยขึ้นมาคือ วิชชา(ปัญญา)

ในการดับทุกข์ที่ต้นเรื่องแบบถอนรากถอนโคนจริงๆ คือ อวิชชาหรือกิเลสอวิชชา ซึ่งเป็นประธานและหัวหน้าใหญ่ของกิเลสทั้งปวง(รวมกิเลสตัณหา) อวิชชาเป็นกิเลสละเอียด(ในอนุสัยและสังโยชน์)ผู้ที่ดับกิเลสอวิชชาแบบสิ้นเชิงและถาวรได้คือ พระอรหันต์เท่านั้น แต่ส่วนใหญ่ที่ยังไปไม่ถึงจุดนั้น จะดับกิเลสอวิชชาได้เฉพาะในปัจจุบันขณะจิตเดียวเท่านั้น ซึ่งก็ถือว่า ดีสำหรับปุถุชนที่สามารถทำได้ เป็นการดับกิเลสชั่วคราว(ดับทุกข์ชั่วคราว)ในขณะจิตเดียวในปัจจุบันขณะที่นี่และตรงนี้ทันที แต่การจะกระทำเช่นนี้ได้จะต้องผ่านการฝึกฝนอย่างมาก ลำพังสติ สมาธิ ปัญญา แบบทั่วๆไปไม่สามารถทำได้อย่างแน่นอน ผู้ที่จะสามารถดับกิเลสอวิชชาได้ในปัจจุบันขณะจิตเดียว ต้องมี...สติ สมาธิ และปัญญา ที่แก่กล้าจริงๆจึงสามารถทำได้ ต้องผ่านการฝึกฝนมาอย่างหนักและต่อเนื่องสม่ำเสมอมีวินัยในตนเองสูงเป็นพิเศษ มีความทรหดอดทนและเพียรพยายามสูงเป็นพิเศษ แต่สามารถทำได้ภายใต้โลกใบนี้ พระอรหันต์อายุ 80 ปียังสามารถทำได้ แล้วท่านเป็นใคร? ทุกอย่างมีพร้อม ลงมือทำทันที.... 

คราวนี้มาดูกลไกการดับไปของทุกข์บ้าง ในเมื่อการเกิดทุกข์มีเหตุปัจจัยการเกิดขึ้น มันไม่ได้เกิดขึ้นมาแบบลอยๆ ดังนั้น การดับลงของทุกข์หรือการดับไปของทุกข์ก็มีเหตุปัจจัยเช่นเดียวกันกับการเกิดทุกข์ เพียงแต่เหตุปัจจัยจะเป็นคนละตัวเท่านั้นเอง เรามาดูเหตุปัจจัยของการดับไปแห่งทุกข์กัน ทุกข์ดับหรือการดับไปแห่งทุกข์ ก็คือ นิโรธเกิด ซึ่งเป็นผลลัพธ์ที่มาจากเหตุปัจจัยอีกทีหนึ่ง ส่วนเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิด นิโรธ(ความดับไปแห่งทุกข์) ก็คือ มรรคหรืออริยมรรคมีองค์ 8 นั่นเอง(หนทางแห่งการดับไปแห่งทุกข์) คำว่า หนทาง ก็คือ องค์ธรรมทั้ง 8 ที่ใช้ในการดับทุกข์ ซึ่งต้องเกิดขึ้นในขณะจิตเดียวแบบพร้อมกัน(มรรคสมังคี)ในหนึ่งมรรคจิต(จิตที่เกิดมรรคขึ้นในปัจจุบันขณะจิตเดียว)พูดให้เข้าใจแบบง่ายๆก็คือ องค์มรรคทั้ง 8 บริบูรณ์ครบถ้วนในขณะจิตเดียวในปัจจุบันขณะนั้นๆพระพุทธเจ้าจะเน้นไปที่..ในปัจจุบันขณะ...เป็นหลัก จะไม่กล่าวถึงในอดีตที่มันดับไปแล้วและไม่กล่าวถึงอนาคตที่ยังมาไม่ถึง จะเน้นปัจจุบันขณะที่พิสูจน์ความจริงได้เท่านั้น เป็นวิทยาศาสตร์ทางจิตล้วนๆไม่มีปาฏิหาริย์ใดๆทั้งสิ้น

มรรค(เหตุ)เกิด  => นิโรธ(ผล)เกิด => ทุกข์ดับไป

การสร้างเหตุปัจจัยให้เกิดมรรค(สร้างมรรคให้เกิดขึ้น)คือ สิ่งสำคัญมากที่สุด เพราะถ้าสร้างเหตุปัจจัยได้ถูกต้องและสมบูรณ์ ผล(นิโรธ)คือ การดับไปของทุกข์มันจะเกิดขึ้นเอง โดยไม่ต้องไปไล่ดับทุกข์ให้มันยุ่งยาก เพราะทุกข์มันเป็นผล(ปลายเหตุ) เราสามารถใช้กลไกการสร้างเหตุปัจจัยมรรคนี้นำไปดับทุกข์ได้โดยตรง จึงส่งผลให้นิโรธเกิด(ทุกข์ดับลง) มรรคหรือวิชชาที่ใช้ในการดับอวิชชา ต้องเป็น มรรคสมังคี(การรวมตัวขององค์มรรคทั้งหมดในขณะจิตเดียว)เท่านั้น

 มรรคทำหน้าที่อะไร?(มรรคสมังคี)

มรรค(ในอริยมรรคมีองค์ 8 )จะทำหน้าที่ตัดวงจร.....
อวิชชาเกิด => นันทิ เกิด => ตัณหาเกิด => ทุกข์เกิด

มรรค(องค์ธรรมรวม)ก็คือ วิชชา(ปัญญา)ดีๆนี่เอง

วิชชา(ปัญญา)เกิด => อวิชชาดับ => นันทิดับ => ตัณหาดับ => ทุกข์ดับ

เมื่อ วิชชาเกิด(มรรคเกิด) อวิชชาจะดับลงทันที ส่งผลให้ นันทิราคะดับลง  ส่งผลให้ตัณหาดับลง และส่งผลให้ทุกข์ดับลง ซึ่งเป็นไปตามหลักอิทัปปัจจยตาโดยตรง จะเกิดขึ้นเมื่อมีการเจริญมรรคในปัจจุบันขณะจิตเดียว จะส่งผลทำให้ อวิชชา(โมหเจตสิก)ดับลงทันที การปรุงแต่งนันทิราคะไม่เกิดขึ้น ตัณหาดับลง ทุกข์ดับลง เกิดขึ้นในปัจจุบันขณะจิตทันที(การดับทุกข์ในปัจจุบันขณะ)

วิชชา(ปัญญาเจตสิก)กับ อวิชชา(โมหเจตสิก)ไม่สามารถเกิดร่วมกันได้ในทุกๆที่และทุกๆเวลา เป็นธรรมที่อยู่กันคนละขั้วเหมือนมืดกับสว่างเกิดร่วมกันไม่ได้

สรุปการเกิดทุกข์ และ การดับทุกข์ ในอริยสัจ 4

อริยสัจ 4 คือ บทสรุปของการเกิดทุกข์ และ การดับไปของทุกข์

สิ่งที่ทำได้ดีที่สุดสำหรับปุถุชนอย่างพวกเราก็คือ การสร้างเหตุปัจจัยให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องมากที่สุด(สันตติ)เจริญ สติ สมาธิ ปัญญา(แก่นมรรค)ในปัจจุบันขณะจิตให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ไม่เพ่ง ไม่เกร็ง ในการเจริญแก่นมรรคนั้น ต้องมีศีลเป็นพื้นฐานก่อน

วงจรการเกิดขึ้นมาของทุกข์ เกิดจาก อวิชชา(โมหเจตสิก)ทำกิจปรุงแต่ง นันทิ ราคะ ซึ่งเป็นเชื้อของ ตัณหา อันนำไปสู่การเกิดขึ้นของ ทุกข์ ในมนุษย์ทุกๆคน ดับอวิชชาได้ที่ต้นเรื่องหรือต้นทางก็คือ ดับนันทิราคะ ซึ่งเป็นเชื้อไฟของการเกิดขึ้นของตัณหา และนำมาซึ่งทุกข์ เหตุปัจจัยใกล้ทุกข์มากที่สุดก็คือ...ตัณหา...เหตุปัจจัยต้นทางของตัณหา ก็คือ อวิชชา(โมหเจตสิก)
เหตุปัจจัยดับที่ต้นทางดับ(เหตุดับ)ผลปลายทางก็ไม่เกิดขึ้น(นันทิราคะ ตัณหา ทุกข์ ) นี่คือ การอธิบายกลไกการเกิดและดับของทุกข์แบบง่ายๆ

อวิชชาเกิด(เหตุ)=>นันทิเกิด(เหตุ)=>ตัณหาเกิด(เหตุ)=>ทุกข์เกิด(ผล)

อธิบายจากแผนผังด้านบนนี้ เมื่อมีอวิชชาเกิด นันทิราคะจึงเกิด เมื่อมีนันทิราคะเกิด ตัณหาจึงเกิด เมื่อตัณหาเกิด ทุกข์จึงเกิดขึ้น เป็นไปตามหลัก อิทัปปัจจยตา ทุกประการ นี่คือ วงจรการเกิดขึ้นของ ทุกข์ แบบไล่เรียงไปทีละขั้นตอน ในอริยสัจ 4 พระพุทธเจ้าชี้ไปที่ตัณหา(สมุทัย)ตัวการที่ทำให้เกิดทุกข์ขึ้นมาในจิตใจของมนุษย์ และตัณหาก็ไม่ได้เกิดขึ้นมาแบบลอยๆมา มันเกิดจากเหตุปัจจัยเช่นกันคือ นันทิราคะ อันเป็นเชื้อของตัณหา และนันทิราคะก็มีเหตุปัจจัยการเกิด นั่นก็คือ โมหเจตสิก(อวิชชา)เป็นตัวปรุงแต่งนันทิราคะ นี้คือลำดับการเกิดขึ้นของทุกข์

  ส่วนการดับไปของทุกข์ ให้ไปดูที่ปัจจัยการเกิดทุกข์ตามแผนผังด้านบน ต้นเรื่องคือ อวิชชา ไปจนถึง ตัณหาที่เป็นเหตุปัจจัยใกล้ทุกข์มากที่สุด แล้วมาพิจารณาเหตุปัจจัยที่ใช้ในการดับอวิชชา นันทิราคะ ตัณหา  ซึ่งก็คือ มรรค(อริยมรรคมีองค์ 8 ) ซึ่งเป็น วิชชา(ปัญญา) เราจะใช้ วิชชา(ปัญญา)ก็คือ มรรคนั่นเองเป็นเหตุปัจจัยนำไปดับ อวิชชา นันทิ ราคะ ตัณหา ตามลำดับ อวิชชา(โมหเจตสิก) คือ ประธานกิเลสทั้งปวง(รวมทั้ง กิเลสตัณหา) ดังนั้น ถ้าอวิชชา(โมหเจตสิก)ดับลง นันทิ ราคะ ตัณหา ย่อมดับตามไปด้วย เพราะเป็นกิเลสบริวารของอวิชชาโดยตรง ต้นทางดับ ปลายทางก็จะดับตามไปด้วย(ตามหลักอิทัปปัจจยตา)

มรรคเกิด(วิชชา) => นิโรธเกิด => สมุทัยดับ => ทุกข์ดับ

มรรคไม่เกิด => นิโรธไม่เกิด => สมุทัยเกิด => ทุกข์เกิด

มรรคในที่นี้ จะหมายถึง มรรคสมังคี(การรวมตัวขององค์มรรค)

เมื่อมรรคไม่เกิดหรือไม่มีการเจริญมรรค นิโรธก็ไม่สามารถเกิดขึ้นมาได้ เพราะไม่มีเหตุปัจจัยให้เกิด เมื่อไม่มีการเจริญมรรค จะส่งผลให้ อวิชชา(โมหเจตสิก)ทำการปรุงแต่ง นันทิ ราคะ ตัณหา(สมุทัยเกิด) ทุกข์เกิด ตามลำดับ กลไกนี้เหมือนซับซ้อน แต่ถ้าพิจารณาดูให้ดีๆจะไม่ซับซ้อนใดๆมันมีหลักเหตุและผลอยู่ในตัวเอง(อริยสัจ 4 )เป็นไปตามหลัก อิทัปปัจจยตา ที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ทุกประการ ในทุกขณะจิตจะมีธรรม 2 ธรรมนี้ทำงานอยู่(ทำกิจ)คือ วิชชา และ อวิชชา ถ้าวิชชาเกิด(เจริญมรรค) อวิชชาจะดับลง ให้ดูกระแสการเกิดทุกข์(อนุโลม)ในปฏิจจสมุปบาท เมื่ออวิชชาเกิด ทุกข์(กิเลส)จึงเกิด เมื่ออวิชชาดับ ทุกข์จึงดับ(กิเลสตัณหาดับ) เมื่อวิชชาเกิด(ปฏิโลม)ในกระแสปฏิจจสมุปบาท ทุกข์ดับลง(กิเลสตัณหาดับลง) ดังนั้น การเจริญมรรคในทุกขณะจิตจึงมีความสำคัญมากๆสำหรับผู้ที่ต้องการไม่มีทุกข์ เพราะกระแสปฏิจจสมุปบาทเกิดตลอดเวลาในทุกขณะจิตของเราทุกๆคน(ผัสสะและเวทนาเกิดตลอดเวลา)

  อย่างที่กล่าวมาแล้วว่า ธรรมที่ใช้ดับทุกข์จริงๆก็คือ มรรค ซึ่งเป็นองค์ธรรมรวม 8 องค์ธรรม ถือว่าเป็น วิชชา(ปัญญา)นำไปดับทุกข์ใน อริยสัจ 4 โดยตรง เมื่อมีการเจริญมรรค(วิชชา)จะส่งผลกระทบต่ออวิชชา(โมหเจตสิก)ดับลงทันที นั่นคือ จุดดับไปของตัณหา ซึ่งก็คือ ทุกข์ดับลงนั่นเอง กิเลสตัณหามีเหตุปัจจัยมาจาก กิเลสอวิชชา(ประธานกิเลสทั้งปวง) ทั้งตัณหาและอวิชชาเป็นกิเลสทั้งคู่ อวิชชาเป็นหัวหน้าใหญ่หรือประธานของกิเลสน้อยใหญ่ทั้งปวง บรรดากิเลสน้อยใหญ่ทั้งปวง ล้วนมีอวิชชาเป็นองค์ประกอบหลักร่วมอยู่ในกิเลสทุกๆตัวทั้งสิ้น ต่อไปนี้จะขอย่อมรรคมีองค์ 8 ให้เหลือเพียง...แก่นมรรค( สติ สมาธิ ปัญญา )...เพื่อให้ง่ายต่อการนำไปปฏิบัติของทุกๆท่าน แต่ต้องเข้าใจว่า...ศีลครบถ้วน เพราะศีลเป็นฐานของการเจริญมรรค สติ(สัมมาสติ)ทำให้เกิด สมาธิ(สัมมาสมาธิ) สมาธิทำให้เกิดปัญญา(สัมมาทิฏฐิ) สัมมาทิฏฐิทำให้เกิดองค์ธรรมที่เหลือทั้ง 7 องค์ธรรมล้วนเกี่ยวข้องและเชื่อมโยงกันทั้งหมด การนำ สติ สมาธิ ปัญญา(แก่นมรรค)มาใช้ในชีวิตประจำวันของแต่ละท่านมันจะง่ายขึ้น ไม่ต้องไปติดในรูปแบบและพิธีการใดๆ สติ สมาธิ ปัญญา ติดตัวมนุษย์ทุกๆคนมาตั้งแต่แรกเกิด เพียงแต่ขาดการพัฒนาและฝึกฝนให้กล้าแกร่งเท่านั้น ต่อไปนี้เราจะนำแก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ไปเป็นเหตุปัจจัยจัดการกับ อวิชชา(โมหเจตสิก)อันเป็นรากเหง้าแห่งกองทุกข์ทั้งปวง(รากเหง้าของกิเลสน้อยใหญ่ทั้งปวง)รวมถึงเป็นรากเหง้าของ กิเลสตัณหาด้วย(ตัณหาเป็นกิเลสอีกตัวหนึ่ง)ถ้าเราดับหรือกำจัดอวิชชาได้ ก็เท่ากับดับตัณหา ดับทุกข์ได้นั่นเอง ตรรกะมีเพียงเท่านี้ ไม่ได้สลับซับซ้อนใดๆ เมื่อเราเจริญแก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ในทุกขณะจิตในปัจจุบันขณะ อวิชชา(โมหเจตสิก)จะดับลงในปัจจุบันขณะทันทีในขณะจิตเดียว เพราะจิตสามารถรับอารมณ์หรือเรื่องราวต่างๆได้ครั้งละ 1 อย่างเท่านั้นในขณะจิตเดียวเท่านั้น จิตจะไม่สามารถรับรู้เรื่องราวต่างๆหรืออารมณ์ได้หลายๆเรื่องในเวลาเดียวกันได้ จะรับรู้ได้ครั้งละเรื่องในขณะจิตเดียวเท่านั้น การเจริญแก่นมรรคในทุกขณะจิตจึงเป็นการปิดกั้นอวิชชา(โมหเจตสิก)โดยอัตโนมัติ แก่นมรรคก็คือ วิชชาหรือปัญญา เมื่อวิชชาเกิด(แก่นมรรค) อวิชชาก็จะดับลง เพราะทั้งสองธรรมนี้ไม่สามารถเกิดขึ้นพร้อมกันได้ นั่นก็คือ มรรคเกิด(ในอริยสัจ 4 ) สมุทัย(ตัณหา)ก็จะดับลง ทุกข์ก็ดับตาม เพราะรากเหง้าของ ตัณหา(สมุทัย)ก็คือ อวิชชา(โมหเจตสิก)นั่นเอง นี่คือ ที่มาและที่ไปของ...การเจริญแก่นมรรคในทุกขณะจิตในปัจจุบันขณะ เพื่อนำไปจัดการกับ อวิชชา นันทิราคะ ตัณหา ซึ่งเป็นเหตุแห่งทุกข์นั่นเอง

อธิบายขยายความเพิ่มเติมอริยสัจ 4  

1 )  ทุกข์ ในอริยสัจ 4 คือ ผล ของเหตุปัจจัย(ตัณหา)ที่ทำให้เกิดทุกข์(ผล) ท่านต้องตีแผ่เรื่องทุกข์ในสติปัฏฐาน และ ขันธ์ 5 ให้เห็นทุกข์แบบหมดเปลือก ทุกข์ในขันธ์ 5 และ สติปัฏฐาน มาจาก 2 แหล่งด้วยกันคือ รูปธรรม(รูปกาย) และ นามธรรม( ทางจิตใจ) แยกแยะออกมาให้เห็นความจริงทั้งหมด( ในขณะเจริญวิปัสสนาภาวนา )
2 )  สมุทัย คือ เหตุแห่งทุกข์หรือเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์ขึ้น  ทุกข์ทางกายมาจากสิ่งใด? ทุกข์ทางกายมาจากแหล่งใด? ค้นหาให้เจอต้นเหตุหรือเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดทุกข์ขึ้นมาให้ได้
3 )  นิโรธ  คือ การดับทุกข์ ซึ่งเป็นผลของการเจริญมรรคมีองค์ 8
4 )  มรรคมีองค์ 8 คือ ธรรมที่ใช้ในการดับทุกข์( วิชชาหรือปัญญา )หรือหนทางในการดับทุกข์
ซึ่งแต่ละธรรมจะมีความลึกซึ้งมาก ค้นหาให้ดีๆแล้วท่านจะเจอความจริง จงอย่าเพียงแค่ท่องให้จดจำได้เท่านั้น ทุกข์มีไว้ให้ดับ มรรคมีไว้ให้เจริญ เพื่อสร้างเป็นเหตุปัจจัยในการนำไปสู่....การดับทุกข์..( ดับ อวิชชา ตัณหา )

มีหลายๆท่านบ่นเรื่อง อริยสัจ 4 เข้าใจค่อนข้างยาก วันนี้มาอธิบายกันแบบง่ายๆฉบับปุถุชน
อริยสัจ 4 ไม่ใช่เรื่องที่เข้าใจยากใดๆ ปุถุชนคนธรรมดาอย่างพวกเราก็สามารถเข้าใจได้ง่ายๆ
การที่จะเข้าใจอริยสัจ 4 ได้อย่างลึกซึ้งนั้น ท่านต้องมี...สัมมาทิฏฐิ(ความเห็นที่ถูกต้อง ความรู้ที่ถูกต้อง)ตามหลักคำสอนของพระพุทธเจ้านะครับ ไม่ใช่เพียงแค่อ่านจากตำราแล้วจำได้เท่านั้น ท่านต้องเห็นอริยสัจ 4 ด้วย วิชชา(ปัญญา)เท่านั้น(เจริญวิปัสสนาบ่อยๆ)ซึ่งก็คือ สัมมาทิฏฐิ นั่นเอง และสัมมาทิฏฐิจะเกิดขึ้นไม่ได้เลย ถ้าไม่มีสติ สมาธิ ทำให้เกิด ปัญญาเป็น สัมมาทิฏฐิ นั่นเอง นำไปรู้และเข้าใจใน อริยสัจ 4 ในที่สุด ดังนั้น สติ สมาธิ ปัญญา จึงเป็น...แก่นมรรค...ดีๆนี่เอง ทุกๆท่านมีทั้ง 3 ธรรมนี้อยู่ในตัวเองมาตั้งแต่เกิดแล้ว เพียงแต่ต้องมาลับมาฝึกฝนให้แก่กล้าและแข็งแกร่งเข้มข้นมากขึ้นเท่านั้นจึงจะเอาชนะกิเลสได้

อริยสัจ 4 ความหมายคือ ความจริงอันประเสริฐ 4 ประการ ซึ่งประกอบไปด้วย. -

 1.  ทุกข์   2.  สมุทัย   3.  นิโรธ   4.  มรรค

สรุป เรื่องราวของอริยสัจ 4 คือ ธรรมที่พระพุทธเจ้าใช้สอนใน 2 เรื่อง

ประกอบด้วย...ทุกข์ กับ การดับทุกข์

1 ) ทุกข์  เป็น ผล   และ   สมุทัย(เหตุแห่งการเกิดทุกข์) เป็น เหตุ

2 ) นิโรธ(ทุกข์ดับ) เป็น ผล   และ   มรรคมีองค์ 8 ( เป็นธรรมสู่การดับทุกข์ )เป็น เหตุ

แล้วมาขยายผลใน ข้อ 1 และ ข้อ 2

  เมื่อมรรคเกิด(มรรคสมังคี)ทุกข์ก็จะดับไปเอง ฟังดูเหมือนง่ายๆ แต่ในความเป็นจริงแล้ว ไม่ง่ายเลยครับ ต้องผ่านการฝึกฝนมากพอสมควร ที่นี่..เน้นเอา แก่นมรรค(สติ สมาธิ ปัญญา)ให้ท่านได้ปฏิบัติแบบง่ายๆไม่ยุ่งยาก จงเดินแก่นมรรคในทุกขณะจิตหรือทุกอิริยาบท ถ้าท่านเดินมรรคหรือแก่นมรรคได้อย่างต่อเนื่อง อวิชชามันจะดับไปเอง และทุกข์ก็จะดับลง นี่คือ วิธีดับทุกข์ฉบับปุถุชนแบบง่ายๆเห็นผลทันทีในปัจจุบันขณะจิต ที่นี่..เน้นความเป็นรูปธรรมเห็นผลชัดเจนเท่านั้น ไม่มีการมโน

ทุกข์คือ อะไร??(รายละเอียดของทุกข์)